STRONA GLÓWNA | DIECEZJA ŚWIDNICKA | PARAFIA KAMIENIEC ZĄBKOWICKI | POGODA | PRIVATE | KATEDRA ŚWIDNICKA | POZNAJ KRAJ | POZNAJ ŚWIAT | FORUM | WSPOMNIENIA-ALBUM | ONET-ALBUM I | ONET-ALBUM II | KOŚCIÓŁ PARAFIALNY PRZED I PO REMONCIE W KAMIEŃCU ZĄBKOWICKIM | BIOGRAFIA Listopad 20 2019 13:37:38  
Nawigacja
STRONA GLÓWNA
ZAŁOŻENIE OSADY KAMIENIEC W 1096 ROKU
Powstanie zamku Kamenec w roku 1096
ARCHITEKTURA KOŚCIOŁA KLASZTORNEGO
KSIĄŻĘTA ŚLĄSCY WOBEC KLASZTORU CYSTERSÓW W KAMIEŃCU
Cystersi – zakon reformatorski u początków zasiedlania Środkowo- Wschodniej Europy
Klasztor cysterski w Kamieńcu Ząbkowickim
Rozkwit baroku w czasach kontrreformacji
Friedrich Bernhard Werner – syn ziemi kamienieckiej
Epizod z historii wojen śląskich
Sekularyzacja na Śląsku
UPADEK OPACTWA CYSTERSÓW
Modły na chwałę Bożą milkną po 602 latach
Skutki sekularyzacji – przełom klasztoru w Kamieńcu
Książę Albrecht Pruski (1809–1872) – założyciel „linii Albrechtów“
KSIĘŻNICZKA MARIANNA
Księżniczka Marianna Niderlandzka – Pani na Kamieńcu
Dzieła Karla Friedricha Schinkla na Śląsku
HISTORIA BUDOWY PAŁACU W KAMIEŃCU
Pałac w Kamieńcu
ZAŁOŻENIA OGRODOWE PRZY PAŁACU W KAMIEŃCU
EWANGELICKI KOŚCIÓŁ W KAMIEŃCU
DZIEWIĘTNASTOWIECZNE WIDOKI KAMIEŃCA
Kamieniec Ząbkowicki w czasach pokoju
FRIEDRRICH BERNHARD WERNER
NA SUROWYM KORZENIU
KAMIENIEC ZĄBKOWICKI POD KONIEC DRUGIEJ WOJNY ŚWIATOWEJ.
Niemiecki Kamenz staje się polskim Kamieńcem Ząbkowickim
Repatriacje i osiedlanie się nowych mieszkańców
Wyjątki z życia gminy w latach 1946 – 1989
KAMIENIECKI PAŁAC - HISTORIA
GMINA KAMIENIEC ZĄBKOWICKI W ŚWIETLE ŹRÓDEŁ ARCHEOLOGICZNYCH
PAŁAC W KAMIEŃCU ZĄBKOWICKIM PO ROKU 1945
Kamieniec Ząbkowicki na drodze do Europy
Historia wsi Kamieniec Ząbkowicki-Istebka
Historia wsi Kamieniec Ząbkowicki-Łopienica
Historia wsi Kamieniec Ząbkowicki-Goleniów Śląski
Historia wsi Byczeń - gmina Kamieniec Ząbkowicki
Historia wsi Doboszowice-gmina Kamieniec Ząbkowicki
Historia wsi Chałupki-gmina Kamieniec Ząbkowicki
Historia wsi Mrokocin - gmina Kamieniec Ząbkowicki
Historia wsi Ożary - Gmina Kamieniec Ząbkowicki
Historia wsi Pomianów Górny - gmina Kamieniec Ząbkowicki
Historia wsi Pilce - gmina Kamieniec Ząbkowicki
Historia wsi Sosnowa-gmina Kamieniec Ząbkowicki
Historia wsi Suszka - gmina Kamieniec Ząbkowicki
Historia wsi Sławęcin - gmina Kamieniec Ząbkowicki
Historia wsi Śrem - gmina Kamieniec Ząbkowicki
Historia wsi Starczów - gmina Kamieniec Ząbkowicki
Historia wsi Topola - gmina Kamieniec Ząbkowicki
BIOGRAFIA
Historia wsi Kamieniec Ząbkowicki - cześć I
Historia wsi Kamieniec Ząbkowicki - cześć II
Historia wsi Kamieniec Ząbkowicki - cześć III
Historia wsi Kamieniec Ząbkowicki - cześć IV
ŚWIDNICA
POŁOŻENIE ŚWIDNICY
ZARYS HISTORYCZNY ŚWIDNICY
KSIĘSTWO ŚWIDNICKO - JAWORSKIE
PANOWANIE CZESKO - WĘGIERSKIE
RZĄDY AUSTRIACKIE
ZABYTKI ŚWIDNICY
Katedra św. Stanisława i św. Wacława w Świdnicy
Kościół Świętego Krzyża w Świdnicy
Kościół św. Józefa w Świdnicy
Kościół św. Andrzeja Boboli w Świdnicy
Kościół pw. Najświętszej Marii Panny Królowej Polski w Świdnicy
Cerkiew św. Mikołaja Cudotwórcy w Świdnicy
Zbór Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego w Świdnicy
Zbór Kościoła Zielonoświątkowego w Świdnicy
Online
Gości Online: 1
Brak Użytkowników Online

Zarejestrowanch Uzytkowników: 18
Najnowszy Użytkownik: Iwona
Historia wsi Kamieniec-Istebka
HISTORIA WSI KAMIENIEC ZĄBKOWICKI - ISTEBKA
Kamieniec — Istebka
Dawne nazwy miejscowości
Ystebcha (1198–1201), Istebca (1210, 1216, 1260), Grunav (1290), Ystebka (1316), Grunow (1327), Grunau (1345), Grunaw (1399), Grwnaw (1430), Grunau (ok. 1645, 1750–1945)
Etymologia nazwy miejscowości
Według polskich etymologów historyczna nazwa wsi Istebka miała charakter topograficzny. Była nazwą kulturową utworzoną od wyrazu izba, oznaczającego chatę lub strych. Ta nazwa wsi funkcjonująca na prawie polskim oznaczała więc osadę z małymi chatami. Po lokacji wsi na prawie niemieckim zmieniono jej nazwę na niemiecką,— Grunau. Szukając jej genezy Klemenz przypuszczał, że charakterystyczna końcówka –au, często stosowana we wschodnich Niemczech, była zniemczeniem słowiańskiej końcówki –ow (o charakterze dzierżawczym). Stąd też Klemenz wysnuł wniosek, że nazwa wsi miała charakter patronimiczny. Utworzona została od nazwy osobowej Grun, powstałej ze staroniemieckiego rzeczownika żuraw. Obecnie powrócono do pierwotnego miana miejscowości.
Historia miejscowości i dóbr
Dzieje miejscowości
Przed 1198 — Została założona wieś, z której dziesięciny otrzymywał kościół w Pożarzyskach, należący do klasztoru w Lubiążu. 1198–1201 — Biskup Jarosław uzyskał od administratorów kościoła w Pożarzyskach, w wyniku zamiany, parę wsi, m.in. Istebkę. 1210–1316 — Kolejny biskup wrocławski Wawrzyniec uposażył klasztor wrocławskich kanoników regularnych w Kamieńcu dziesięcinami z paru wsi w okolicach Ząbkowic, a ponadto za zgodą kapituły dał też dziesięciny z ośmiu innych wsi, w tym Istebki. Konwent pobierał dziesięciny nadal w 1316 r. 1216 — Archidiakon wrocławski Ianus, syna Jaracha, podarował klasztorowi w Kamieńcu cztery wsie, w tym Istebkę. 1290 — Wzmiankowano sołectwo, co dowodzi, że wieś funkcjonowała już na prawie niemieckim. Sołtysem w Istebce był wówczas niejaki Vigand. 1645 — W czasie wojny trzydziestoletniej Istebka wyludniła się. XVII–XVIII w. — Wieś należała do kamienieckich cystersów. 1744 — Werner wzmiankował swoją posiadłość w Istebce — tutejsze sołectwo. 1765–1785 — Istebka była średniej wielkości rolniczo-rzemieślniczą miejscowością tylko z 4 gospodarstwami kmiecymi oraz z bardzo licznymi zagrodami i domostwami zagrodników oraz chałupników (ok. 74). We wsi działały dwa młyny.
1810 — Po sekularyzacji zakonu cystersów wieś przestała być własnością klasztorną. 1811(1812)–1850 — Po sekularyzacji zakonu cystersów, wieś przestała być własnością klasztorną i weszła w skład posiadłości królowej niderlandzkiej, a później — jej spadkobierców (patrz: dzieje dóbr). Następnie, w latach 1812–1830 r. właściciele kamienieckich dóbr połączyli Istebkę z Kamieńcem. W 1 poł. XIX w. wieś nie rozwinęła się terytorialnie, ale do 1845 r. wzrosły ilość domów mieszkalnych na jej terenie oraz liczba ludności. Ok. 1850–1937 — Po związanej z uwłaszczeniem regulacji stosunków społeczno-ekonomicznych na wsi i po wydaniu ordynacji powiatowej w 1872 r. Istebka (nadal zespolona z Kamieńcem) stała się samodzielną gminą wiejską podległą bezpośrednio administracji państwowej. Została wyłączona z majętności książąt von Preussen, którzy zachowali tylko niektóre grunty. W nowej strukturze administracyjnej Istebka podlegała urzędom w Kamieńcu. W 4 ćw. XIX w. wieś z małym areałem gruntów miała ustabilizowaną sytuację ludnościową. W 1 poł. XX w. trochę się wyludniła. Mimo administracyjnego zespolenia z Kamieńcem Istebka zachowała w pewnym stopniu odrębność, gdyż w leksykonach gmin z 4 ćw. XIX w. oraz z 1 poł. XX stulecia podawano dotyczące jej dane statystyczne. 1945–2003 —Wieś, a obecnie dzielnica Kamieńca Ząbkowickiego została zasiedlona i nie wyludnia się.
Parafialna przynależność mieszkańców wsi wyznania rzymskokatolickiego
do 1810 — Przynależność parafialna wsi w średniowieczu nie jest znana. Ze względu jednak na bliskie sąsiedztwo z Kamieńcem, mieszkańcy miejscowość korzystali ze świątyń w Kamieńcu, z kościoła p.w. Św. Marii Magdaleny przed klasztorem oraz okresowo z kościoła klasztornego. ok. 1810–2003 — Istebka należy do parafii w Kamieńcu Ząbkowickim
Ewangelicy w Istebce
1830–1945 — W latach ok. 1830–1845 liczba ewangelików w Istebce wzrosła z 22 do 60 osób, a do 1929 r. — do 109 osób, co dawało ok. 10% ogólnej liczby ludności wsi. W okresie międzywojennym była to stosunkowo liczna grupa protestantów w jednej miejscowości, zdecydowanie większa niż w innych wsiach na omawianym obszarze. Jej liczebność wynikała z sąsiedztwa Kamieńca, największej gminy ewangelickiej na tym terenie. W 1 poł. XIX w. protestanci z Istebki należeli do parafii Złotym Stoku, a w 2 poł. XIX w. — do nowej parafii w Kamieńcu. W 2 ćw. XIX stulecia na gruntach Kamieńca-Istebki został założony cmentarz ewangelicki (omówiony w kontekście Kamieńca).
Dzieje dóbr w Istebce
1216 — Wieś była w posiadaniu archidiakona wrocławskiego Ianusa, syna Jaracha, który podarował klasztorowi w Kamieńcu cztery wsie, w tym Istebkę. 1262 — Konwent w Kamieńcu oddał Istebkę w dożywocie Gerlachowi synowi Mroska. 1399 — W Istebce istniało allodium. 1810 — Po sekularyzacji zakonu cystersów wieś przestała być własnością klasztorną. 1811(1812) — Istebka przeszła, wraz z 31 innymi, dawnymi wsiami klasztornymi w ręce królowej niderlandzkiej Frideriki Louisy Wilhelminy, księżniczki z rodu Hohenzollernów. 1838 — Wieś stała się własnością córki królowej Frideriki Louisy Wilhelminy — Marianny († 1883), która wyszła za mąż za swego kuzyna, księcia Albrechta von Preussen (por. omówienie dóbr książęcych w rozdziale poświęconym Kamieńcowi). Już w latach ok. 1830–1845 posiadłość w Istebce tworzyła wraz majętnością w samym Kamieńcu i folwarkiem polnym Dęboróg (Eichvorwerck) odrębny kompleks dóbr. Ok. 1850–1872 — Po przekształceniu Istebki w nową, samodzielną gminę wiejską, została ona wyłączona z kamienieckich dóbr książąt von Preussen. Zachowali oni we wsi tylko niektóre grunty, część dawnych posiadłości klasztornych, które przyłączono do pobliskiego folwarku Dęboróg.
Układ przestrzenny miejscowości
Zasadnicza część Istebki zlokalizowana jest na północny zachód od Kamieńca przy drodze z Kamieńca do Barda (ul. Kłodzkiej), na tarasowym, południowym stoku wzniesienia ograniczającego od północy Pradolinę Nysy. Około poł. XVIII w. Istebka miała już taki zasięg jak obecnie i była ulicówką z gęstą zabudową. Znajdowała się przy rozwidleniu traktów wiodących z Kamieńca do Barda i do Ząbkowic oraz przy odcinku traktu do Barda. W zachodniej części wsi znajdowały się dwa młyny (obecnie przy ul. Wąskiej 1 i 5), a odcinek łączącej je nyskiej Młynówki był wielkim, wydłużonym stawem. Drugi mniejszy staw znajdował się także na przebiegu koryta Młynówki, na wschód od młyna bliższego Kamieńca (obecnie przy ul. Wąskiej 5). Około 1824 r. wykształcony był już obecny, ruralistyczny, wielodrożny układ wsi. Jego szkielet tworzyły dwa wymienione powyżej, rozwidlające się trakty (ul. Kłodzka i Ząbkowicka) oraz powiązane z nimi obecne ulice Wąska, Wileńska i Krzyżowa. Ok. 1824 r. w zachodniej części Istebki nie było już stawów. Siedlisko było zwarte i jednolite, a wieś miała układ tarasowy. Północna część siedliska za drogą do Barda nie była zasiedlona. Większość zabudowy skupiała się w południowej partii siedliska (z dwiema równoległymi drogami) oraz w jego części wschodniej (przy drodze do Ząbkowic).
Na kolejnej mapie z 1860 r. jeszcze dokładniej przedstawiono gminę wiejską Istebka oraz podziały jej gruntów. Wówczas na terenie wsi znajdowały się trzy duże gospodarstwa (Bauergut), dawne gospodarstwa kmiece? Ich grunty znajdowały się na wschodnim krańcu wsi przy ul. Ząbkowickiej oraz przy zachodnim końcu Istebki i niestety nie były powiązane przestrzennie z żadną z większych zagród. Natomiast stosunkowo gęsto dzielone grunty przy ul. Kłodzkiej należały do uboższych gospodarstw ze skromnymi zagrodami. Nie wiadomo, gdzie znajdowało się dawne sołectwo. Historyczny, ruralistyczny układ Istebki czytelny jest do dziś, a na terytorium dawnej gminy wiejskiej znajdują się obecnie ulice Kłodzka, Wąska, Wileńska, północny odcinek Krzyżowej oraz ul. Ząbkowicka.
Zabudowa miejscowości
Sołectwo
Wzmiankowane w średniowieczu sołectwo w Istebce istniało jeszcze w XVIII w. W latach ok. 1738–1746 należało do śląskiego rysownika Friedricha Bernharda Wernera, a wcześniej było własnością rodziny jego pierwszej żony. Werner osiadł w nim po swych wieloletnich podróżach po Europie i tu przygotowywał pierwowzory swoich rysunków przeznaczonych dla wydawców. W 1742 r. dwór sołecki, w którym mieszkał spłonął od pioruna i Werner ze względu na koszty nie podjął się jego odbudowy. W 1746 r. sprzedał sołectwo oraz przeniósł się do Wrocławia. Utrwalił jednak na rysunku swoją siedzibę, okazały dwór sołecki z murowanym przyziemiem i piętrem o konstrukcji szkieletowej. Był to dom konstruowany tradycyjnie, naśladujący skromniejsze budownictwo dworskie i reprezentujący okazalsze budownictwo wiejskie. Tak bowiem kształtowano w czasach nowożytnych domostwa sołtysów, karczmarzy, czy też bogatszych kmieci. Należy też zwrócić uwagę na fakt, iż dwór sołecki w Istebce nakryty został nowoczesnym dachem mansardowym z lukarnami. Dowodzi to, że sołtys, poprzednik Wernera miał aspiracje i musiał być zamożny. W czasach Wernera dworowi sołeckiemu towarzyszyły budynki gospodarcze o konstrukcji szkieletowej, a cały zespół wydzielony był drewnianym ogrodzeniem z bramą i furtą. Nie są znane losy sołectwa w XIX i XX w. i nie można go już dziś zlokalizować.
Zagrody
Na mapie wojskowej z ok. poł. XVIII w. zabudowę wsi przedstawiono jako dwustronną po obu stronach ul. Kłodzkiej i zagęszczoną, co nie w pełni odpowiadało rzeczywistości, a było symbolicznym zaznaczeniem wsi. Dopiero mapa z 1824 r. oddaje właściwy układ zabudowy, która nie była zagęszczona. Tworzyły ją nieliczne większe zagrody w czworobok oraz na ogół budynki wąsko- i szerokofrontowe, podobnie jak ok. 1860 r. Zagrody w czworobok znajdowały się w centrum południowej części siedliska przy ul. Kłodzkiej oraz przy ul. Ząbkowickiej. Obecnie pozostała z nich jedynie zagroda w centrum wsi, ale utraciła już stylowy charakter. W związku z tym dominuje obecnie w Istebce skromna, zabudowa powstała w 1 poł. XIX w., radykalnie przekształcona w 2 poł. tego stulecia, tworzona głównie przez domy murowane. Zachował się tylko jeden dom z murowanym przyziemiem i szkieletowym piętrem, teraz otynkowanym. Większość budynków utraciła ostatnio w wyniku remontów dawne, stylowe wystroje elewacji, zachowując tylko bryły. Budynki te nadają wiejski charakter ulicom Kłodzkiej, Wąskiej, Wileńskiej i Krzyżowej.
Wiejska zabudowa ulicy Ząbkowickiej została wyburzona i w jej miejsce wprowadzono budynki o charakterze podmiejskim. Wzniesiono zespół szpitala ewangelickiego Mariannehof, (nr 21), książęcą willę Albrechtshaus (nr 26), oraz nową zabudowę mieszkalną będąca kontynuacją zabudowy ul. Złotostockiej. Założono też cmentarz ewangelicki. To nowe zagospodarowanie ul. Ząbkowickiej było wynikiem rozbudowy Kamieńca, w związku z czym zostanie ona omówiona w kontekście tej miejscowości.
Zespół młyna I, przy ul. Wąskiej 1
Młyn położony nad nyską Młynówką istniał już ok. poł. XVIII w. i był to zapewne młyn klasztorny. Można tak wnioskować, ponieważ znajdował się on na terenie enklawy należącej do dóbr książąt von Preussen, którzy przejęli dobra po kamienieckich cystersach. Około 1860 r. młyn użytkowano jako folusz, a w 1 poł. XX w. — jako lokalną elektrownię. Obecny dom młynarza wzniesiono w 1848 r. jako murowany, dwukondygnacjowy z dachem dwuspadowym. Natomiast na pocz. XX w. przebudowano młyn na elektrownię, wznosząc w partii jego dachu dużą, stylową facjatę o dekoracyjnie kształtowanej konstrukcji szkieletowej. Dziś w obrębie zagrody młyńskiej mieszczą się mieszkania komunalne, a dom młynarza został wyremontowany, w wyniku czego utracił swój dawny wystrój elewacji.
Zespół młyna II przy ul. Wąskiej 5
Także i ten młyn funkcjonował w poł. XVIII w. Bardzo duży i położony również nad nyską Młynówką był chyba ważniejszy niż młyn przy ul. Wąskiej 1. Jako bowiem jedyny został zaznaczony na mapie z lat 1796–1802. W latach ok. 1857–1862 tzw. stary młyn (północne skrzydło obecnego budynku) był równoległy do koryta Młynówki. Obok niego stał budynek gospodarczy. Następnie przed poł. XIX w. wzniesiono równolegle do starego młyna i na południe od niego tzw. nowy młyn. Zbudowano go pewnej w odległości od Młynówki, a więc może był to młyn parowy. Oba budynki, tzw. stary i nowy młyn wydzielały prostokątny majdan młyńskiej zagrody. Na przełomie XIX i XX w. stary młyn podwyższono i przebudowano. Dostawiono do niego prostopadle nowe mieszkalne skrzydło zachodnie z bramą. Natomiast na miejscu tzw. nowego młyna stanęły budynki gospodarcze. Obecnie w zespole młyna urządzono mieszkania komunalne.
Wykorzystano za zgodą autora z archiwum Regionalnego Ośrodka Badań i Dokumentacji we Wrocławiu
( 16 grudnia 2003 roku )
Wszelkie prawa zastrzeżone
Komentarze
Brak komentarzy.
Dodaj komentarz
Zaloguj się, żeby móc dodawać komentarze.
Oceny
Dodawanie ocen dostępne tylko dla zalogowanych Użytkowników.

Proszę się zalogować lub zarejestrować, żeby móc dodawać oceny.

Brak ocen.
Logowanie
Nazwa Użytkownika

Hasło



Nie jesteś jeszcze naszym Użytkownikiem?
Kilknij TUTAJ żeby się zarejestrować.

Zapomniane hasło?
Wyślemy nowe, kliknij TUTAJ.
Shoutbox
Tylko zalogowani mogą dodawać posty w shoutboksie.

Hormann
21/05/2013 15:23
Zapraszam na mój blogsmiley www.garazowe.poznan-bramy
.pl


kolezanka
08/10/2012 17:05
Witam a niewiedziałam,że się interesujesz robieniem stron.Tyle dlaczego Kamieniec a nie Bystrzyca.Pa.Pa.Pa

BOBO
08/10/2012 16:57
SERDECZNIE WITAM, OGLADALEM PANA FOTKI SĄ WSPANIAŁE.TAKIE PRAWDZIWE.POZDRAWIAM

Justyna Horska
04/10/2012 18:57
Fajna stronka,dużo historii.Młodzież winna zapoznać się z historią tych miast

BOBO
26/07/2012 07:31
Fajna stronka.Podziwiam Pana-tylko po co ta Świdnica

Copyright © 2006


Załóż : Własne Darmowe Forum | Własną Stronę Internetową | Zgłoś nadużycie | okazjanazakupy.pl